12. Hoe betrouwbaar is een HARMONIE-verwachting?
 
In de vorige hoofdstukken hebben we gezien hoe HARMONIE werkt: het model gebruikt actuele waarnemingen, maakt daarmee een beginsituatie
en rekent vervolgens stap voor stap vooruit. Maar hoe betrouwbaar is zo'n verwachting eigenlijk? Het antwoord is niet eenvoudig.
De betrouwbaarheid van een verwachting hangt onder andere af van de weersituatie, de voorspelbaarheid van de atmosfeer en de termijn
waarvoor de verwachting wordt gemaakt.
 
Een model voorspelt geen zekerheid
HARMONIE berekent op basis van de beschikbare informatie en natuurkundige berekeningen hoe de atmosfeer zich waarschijnlijk kan ontwikkelen.
Het model weet echter niet met zekerheid wat er in de toekomst gaat gebeuren. De atmosfeer is een zeer ingewikkeld en dynamisch systeem.
Kleine verschillen in de beginsituatie kunnen zich tijdens de berekening verder ontwikkelen. Daarom moet een modelverwachting worden gezien als een berekende verwachting, en niet als een garantie.
 
Niet ieder weertype is even gemakkelijk te voorspellen
De voorspelbaarheid hangt sterk af van de weerssituatie. Een groot en langzaam bewegend hogedrukgebied is bijvoorbeeld over het algemeen gemakkelijker te voorspellen dan een klein gebied met snel ontwikkelende buien.
 
- Bij een stabiele weersituatie veranderen de atmosferische omstandigheden vaak relatief langzaam.
- Bij buien en onweerssituaties kunnen daarentegen binnen korte tijd grote veranderingen optreden.
- Een kleine afwijking in temperatuur, vochtigheid of wind kan dan gevolgen hebben voor de verdere ontwikkeling.
 
Een kleine afwijking kan grote gevolgen hebben
Stel dat HARMONIE de temperatuur op een bepaalde plaats enkele tienden van een graad verkeerd berekent. Op zichzelf lijkt dat verschil klein.
 
- Maar als daardoor de lucht net iets sneller gaat opstijgen, kan dit invloed hebben op de vorming van bewolking.
- Wanneer vervolgens een bui ontstaat, kan ook de locatie van de neerslag veranderen.
 
Zo kan een kleine afwijking in de beginsituatie uiteindelijk leiden tot een duidelijk verschil op een neerslagkaart. Daarom moet je bij kleinschalige weersverschijnselen voorzichtig zijn met het interpreteren van ieder detail op een modelkaart.
 
Hoge resolutie helpt, maar lost niet alles op
HARMONIE werkt met een hoge ruimtelijke resolutie. Daardoor kan het model veel kleinere structuren in de atmosfeer berekenen dan een model
met een veel grover rekenrooster. Dat is een belangrijk voordeel. Maar een hoge resolutie betekent niet dat ieder detail van het weer exact voorspeld kan worden. De kwaliteit van de verwachting hangt ook af van:
 
- de kwaliteit van de beginsituatie
- de beschikbare waarnemingen
- de manier waarop atmosferische processen worden beschreven
- de ontwikkeling van het weer zelf
- de tijd waarvoor de verwachting wordt gemaakt.
 
Een fijnmaziger model geeft dus meer detail, maar niet automatisch meer zekerheid.
 
Kijk niet naar één kaart
Meteorologen beoordelen een weersituatie daarom niet aan de hand van één enkele modelkaart. Ze kijken naar meerdere soorten informatie.
Bijvoorbeeld:
 
- actuele weerwaarnemingen, radar, satellietbeelden, verschillende modelruns en andere weermodellen.
 
Door deze informatie naast elkaar te leggen, ontstaat een beter beeld van wat er waarschijnlijk gaat gebeuren. Dat is vooral belangrijk wanneer modellen onderling verschillen.
 
Wat als verschillende modelruns hetzelfde laten zien?
In hoofdstuk 11 hebben we gezien dat HARMONIE steeds opnieuw wordt uitgevoerd. Wanneer meerdere opeenvolgende modelruns ongeveer dezelfde ontwikkeling laten zien, geeft dat vaak meer vertrouwen in de algemene ontwikkeling. Stel dat verschillende berekeningen allemaal een gebied met hoge druk boven dezelfde regio laten zien. Dan is de kans groot dat de algemene weerssituatie redelijk goed wordt weergegeven.
Maar als iedere nieuwe modelrun een compleet andere positie van een buiengebied berekent, is dat een aanwijzing dat er meer onzekerheid in de verwachting zit. Het is daarom interessant om niet alleen naar één modelkaart te kijken, maar ook naar de ontwikkeling van opeenvolgende modelruns.
 
Model en werkelijkheid blijven vergelijken
- Een modelverwachting wordt voortdurend vergeleken met wat er daadwerkelijk gebeurt
- Een radarbeeld kan bijvoorbeeld laten zien waar de neerslag zich werkelijk bevindt
- Een modelkaart kan tegelijkertijd laten zien waar HARMONIE de neerslag berekende.
Door deze twee met elkaar te vergelijken, kunnen meteorologen zien hoe goed de modelberekening aansluit bij de werkelijkheid
De betrouwbaarheid neemt niet voor ieder onderdeel even snel af
Ook binnen één modelverwachting kan het ene onderdeel betrouwbaarder zijn dan het andere. Het kan bijvoorbeeld goed mogelijk zijn om de algemene temperatuurontwikkeling te voorspellen, terwijl het veel moeilijker is om precies te bepalen waar een individuele bui over drie uur zal ontstaan. Daarom moet je altijd kijken naar wat het model voorspelt. Een modelkaart die een algemene weersituatie laat zien, kan heel bruikbaar zijn terwijl kleine details onzeker blijven.
Een modelkaart is een hulpmiddel
Voor meteorologen zijn modelberekeningen daarom vooral een belangrijk hulpmiddel. HARMONIE levert een enorme hoeveelheid informatie over
de mogelijke ontwikkeling van de atmosfeer. De meteoroloog combineert deze informatie vervolgens met actuele waarnemingen en andere
bronnen. Daaruit ontstaat uiteindelijk een weersverwachting voor het publiek. Het model neemt dus niet simpelweg de plaats in van de
meteoroloog. Het model levert de berekeningen en informatie waarmee de meteoroloog de ontwikkeling van het weer kan beoordelen.
 
Wat kun je als weerliefhebber met een modelkaart?
Ook wanneer je zelf regelmatig naar HARMONIE-kaarten kijkt, is het verstandig om een paar dingen in gedachten te houden. Kijk niet alleen naar
één kaart, maar vergelijk verschillende tijdstippen. Let ook op de legenda en controleer wat precies wordt weergegeven.
Vraag jezelf bijvoorbeeld af
 
- Wat wordt voorspeld?
- Temperatuur, neerslag, wind of iets anders?
- Voor welk tijdstip geldt de kaart?
- Wanneer is de modelrun gemaakt?
- Komt de modelverwachting overeen met de actuele waarnemingen?
 
En misschien wel het belangrijkste: Laat een volgende modelrun ongeveer hetzelfde zien? Wanneer het antwoord op deze vragen bekend is,
kun je een modelkaart veel beter interpreteren.
 
Een modelkaart moet je leren lezen
Een modelkaart kan er heel overtuigend uitzien. De kleuren en lijnen geven een duidelijk beeld van de verwachte ontwikkeling en kunnen daardoor
de indruk geven dat precies bekend is wat er gaat gebeuren.
 
Toch is het belangrijk om te onthouden dat achter iedere kleur op de kaart een berekende waarde zit. De kaart is een hulpmiddel om de modelberekening begrijpelijk te maken. Vooral bij kleine weersverschijnselen moet je daarom niet iedere kleurgrens of iedere afzonderlijke bui als
een zekerheid beschouwen. Het gaat vooral om het patroon en de ontwikkeling die het model laat zien.
 
Van zekerheid naar waarschijnlijkheid
Een goede manier om naar modelkaarten te kijken is daarom niet: "Dit gaat gebeuren."
maar eerder:"Dit is volgens het model een mogelijke ontwikkeling van de atmosfeer."
 
Door vervolgens te kijken naar nieuwe modelruns, actuele waarnemingen, radar en satellietbeelden kan worden beoordeeld hoe waarschijnlijk
deze ontwikkeling is.
 
Samengevat
HARMONIE is een krachtig hulpmiddel om de ontwikkeling van de atmosfeer te berekenen, maar een modelverwachting geeft geen zekerheid.
De betrouwbaarheid verschilt per weersituatie en per onderdeel van de verwachting. Door verschillende modelruns, actuele waarnemingen en
andere informatie met elkaar te vergelijken, ontstaat een beter beeld van wat er waarschijnlijk gaat gebeuren.
 
← Hoofdstuk 11 Index Harmonie Hoofdstuk 13 →